YOKSA KARNE SİSTEMİ BİRİLERİNİN EKMEĞİNE YAĞ MI SÜRÜYOR?
Son dönemde özellikle genç meslektaşlarımdan, karne sisteminin yarattığı sorunları gündeme getirmem yönünde çok sayıda talep alıyorum.
Haklılar…
Yeni mezun bir şehir plancısı, diplomasını aldığı hâlde mesleğini bütün yetkileriyle yapamıyor. İmza yetkisi alan ve nüfus üzerinden sınırlandırılıyor.
Serbest çalışan bir şehir plancısının karne grubunu yükseltebilmesi için önce planlama ihaleleri alması gerekiyor. İhaleye girebilmek için uygun karne, yeterli iş deneyimi ve iş bitirme belgesi; ihaleyi alabilmek için güçlü bir ekonomik yapı, geniş bir çevre, hatta çoğu zaman yüksek mertebelerde tanıdıklar gerekiyor…
Bütün bu basamakları aşabilirse, meslek yaşamının sonlarına doğru belki A Grubu karneye ulaşabiliyor.
Peki o güne kadar ne olacak?
Genç şehir plancısı bürosunu nasıl ayakta tutacak?
İş deneyimi kazanacağı işi nasıl alacak?
Kendi imzasıyla ne zaman meslek üretecek?
Yıllarca başka bir karne sahibine bağımlı mı çalışacak?
Mesleğinin en verimli yıllarını karne yükseltmeye çalışarak mı geçirecek?
Üstelik kamunun planlama birimlerinde belirli sürelerle çalışmak A Grubu karneye ulaşmak için yeterli kabul edilirken, aynı mesleği serbest olarak yapan plancının yılları neden yeterli sayılmıyor?
Serbest çalışan şehir plancısı yıllarca plan hazırlıyor, kurum görüşlerini takip ediyor, belediyelerde dosya yürütüyor, yatırımcıya ve vatandaşa danışmanlık yapıyor. Ancak belirli nitelikte iş bitirme belgesi sunamadığında bütün bu mesleki deneyimi yok sayılıyor.
Neden?
Plancının hazırlayıp teslim ettiği bir planın iş deneyimi sayılması, kendi iradesi dışındaki komisyon ve belediye meclisi kararlarına da bağlanabiliyor.
Plancının kontrol edemediği siyasi ve idari kararlar onun mesleki geleceğini neden belirliyor?
Mimar ve mühendislerin proje imzalarında şehir plancılığındaki gibi genel bir metrekare sınırlaması bulunmazken şehir plancısının diploması neden tek başına yeterli görülmüyor?
Mesleki yeterlilik elbette önemlidir. Benim itirazım yeterlilik aranmasına değil; eşit olmayan, gençlerin önünü kapatan ve serbest çalışan plancının yıllarını değersizleştiren bu sisteme…
Büyük planlama işleri neden sürekli aynı kişi ve bürolarda toplanıyor?
Onları diğer şehir plancılarından ayıran özel durum nedir?
A Grubu karne gerçekten mesleki yeterlilik mi, yoksa zamanla ekonomik bir ayrıcalığa mı dönüşmüştür?
Karne sistemi mesleki kaliteyi mi, yoksa belirli bir zümrenin mevcut konumunu mu koruyor?
Burada en büyük mesleki sorumluluk Şehir Plancıları Odasına aittir.
Odanın görevi yalnızca sorunları tespit etmek veya açıklama yayımlamak değildir. Gençlerin önünü açmak, serbest çalışanların emeğini korumak ve üyeleri arasındaki bu açık eşitsizliğin giderilmesi için sonuç alıcı bir mücadele yürütmektir.
Sorun yıllardır devam ediyorsa, genç meslektaşlarımız hâlâ yüksek karne sahiplerine bağımlı bırakılıyorsa ve serbest çalışan plancının yılları hâlâ deneyim sayılmıyorsa sormak hakkımızdır:
Şehir Plancıları Odası bu açık eşitsizlik karşısında ne işe yarıyor?
Şehir planlama mesleği gerçekten sahipsiz mi?
Yoksa karne sistemi birilerinin ekmeğine yağ sürdüğü için mi değişmiyor?
Cengiz Biçen
Şehir Plancısı
19.07.2026
