Temiz İzmir Derneği askıdaki plana itiraz etti: “Plan mı yapılıyor, plan değişikliği fabrikası mı çalışıyor?”
Balçova’da askıya çıkarılan 1/25.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile 1/5.000 Ölçekli Nazım İmar Planı Değişikliği, daha askı sürecinde ciddi tartışmaları beraberinde getirdi.
Temiz İzmir Derneği Başkanı Nivent Kurtuluş ile şehir plancısı Ercüment Şahin, İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne verdikleri kapsamlı itiraz dilekçesinde yalnızca Balçova planlarını değil, İzmir’deki planlama anlayışını da sorguladı.
İtirazda dikkat çeken soru ise şu oldu:
“İmar planları gerçekten kamu yararı için mi hazırlanıyor, yoksa sürekli değiştirilen planlar artık olağan bir uygulama mı haline geldi?”
EN BÜYÜK TARTIŞMA: YETKİ KİMDE?
Dilekçeye göre en önemli hukuki tartışma, 1/25.000 ölçekli planın hazırlanma yetkisi.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’na göre bu ölçekteki çevre düzeni planlarını hazırlama ve onaylama yetkisi İzmir Büyükşehir Belediyesi’nde bulunuyor.
Buna rağmen askıya çıkan plan teklifinin Balçova Belediyesi tarafından hazırlanmış olması, kamuoyunda yeni bir tartışma başlattı.
Temiz İzmir Derneği’nin sorusu net:
“Üst ölçekli planı hazırlama yetkisi gerçekten ilçe belediyesinde mi?”
PLANI KİM HAZIRLADI?
İtiraz dilekçesinde ikinci önemli başlık plan müellifleri ve ihale süreci oldu.
Plan açıklama raporlarında özel planlama firmasının görev aldığı görülüyor.
Ancak itiraz sahiplerine göre;
- ihale nasıl yapıldı?
- kimler teklif verdi?
- plan yapım yeterlilik belgeleri incelendi mi?
- A Grubu yeterlilik şartları tam olarak sağlandı mı?
İZMİR’DE PLAN DEĞİŞİKLİĞİ REKORU
İtirazın en dikkat çeken bölümü ise İzmir genelindeki plan değişiklikleri.
Temiz İzmir Derneği’nin değerlendirmesine göre;
- sadece bu yıl yaklaşık 80 plan değişikliği
- yıllık ortalama ise 200’ün üzerinde plan değişikliği
belediye meclislerinden geçiyor.
Oysa şehircilik ilkelerine göre plan değişiklikleri;
- teknik zorunluluk,
- kamu yararı,
- planlama ihtiyacı
bulunduğu zaman yapılması gereken istisnai işlemler olarak kabul ediliyor.
“İstisna olması gereken plan değişiklikleri neden artık rutin belediye faaliyeti haline geldi?”
MAHKEMELER İPTAL EDİYOR, PLANLAR GERİ GELİYOR
Temiz İzmir Derneği’ne göre;
İzmir’de çok sayıda plan, vatandaşların ve meslek odalarının açtığı davalar sonucunda mahkemelerce iptal ediliyor.
Ancak daha sonra aynı planların küçük değişikliklerle yeniden askıya çıkarılması kamu vicdanını rahatsız ediyor.
“Mahkeme kararlarının ruhuna uygun yeni plan mı hazırlanıyor, yoksa iptal edilen planlar küçük rötuşlarla tekrar mı onaylanıyor?”
sorusunun cevaplanmasını istiyoruz.
KAMUOYUNUN CEVABINI BEKLEDİĞİ SORULAR
1/25.000 ölçekli planı hazırlama yetkisi gerçekten Balçova Belediyesi’nde mi?
Plan ihalesi hangi usulle yapıldı?
İhaleye kimler katıldı?
Plan müellifleri gerekli yeterlilik belgelerine sahip mi?
Plan değişikliği hangi zorunlu teknik gerekçeye dayanıyor?
Kamu yararı hangi bilimsel raporlarla ortaya konuldu?
Son yıllarda İzmir’de neden yüzlerce plan değişikliği yapıldı?
Mahkeme kararları planlama süreçlerinde gerçekten dikkate alınıyor mu?
Temiz İzmir Derneği olarak, Balçova planlarının yalnızca bir mahalleyi değil, İzmir’deki planlama anlayışını da ilgilendirdiğini belirterek askıdaki planların yeniden değerlendirilmesini talep ediyoruz.
Balçova planı yeniden değerlendirilecek mi, yoksa itirazlar yine reddedilecek mi?
Askıdaki plana itirazımız;
İZMİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA
İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı’na
Konu: Balçova İlçesi 1/25.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile 1/5.000 Ölçekli Nazım İmar Planı Değişikliğine İtiraz.
İzmir ili, Balçova ilçesinde Belediye Meclisinin 11.05.2026 tarih ve 04.612 ile 04.613 sayılı kararları doğrultusunda uygun görülerek askıya çıkarılan 1/25.000 ölçekli plan değişikliği ile 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı değişikliklerine aşağıda belirtilen hukuki ve teknik gerekçeler doğrultusunda itiraz ediyoruz.
1- Yetki yönünden hukuka aykırılık
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu uyarınca 1/25.000 ölçekli üst ölçekli planların hazırlanması, değerlendirilmesi ve onaylanması yetkisi İzmir Büyükşehir Belediyesine aittir. Buna rağmen söz konusu plan teklifinin Balçova Belediyesi tarafından hazırlanmış olması, yetki devri ve görev paylaşımı açısından hukuki tartışma doğurmaktadır. Üst ölçekli planların hazırlanmasının ilçe belediyelerinin asli görev ve yetkileri kapsamında bulunmadığı değerlendirilmektedir.
2- Plan ihalesi ve plan müellifine ilişkin tereddütler
Edinilen bilgiler doğrultusunda planların ihale yöntemiyle hazırlandığı anlaşılmaktadır. Ancak ihale süreci, ihale şartnamesi, katılımcılar ve değerlendirme kriterleri konusunda kamuoyuna yeterli açıklama yapılmamış olup şeffaflık ilkesi bakımından ciddi soru işaretleri bulunmaktadır.
İmar planı hazırlayacak firma veya kişilerin ilgili mevzuat gereğince gerekli plan yapım yeterlilik belgelerine sahip olması zorunludur. Plan müellifi olarak belirtilen firmanın bu yeterliliğe sahip olup olmadığı hususunda tereddüt bulunmaktadır. Ayrıca A Grubu plan yapım yeterlilik belgesine sahip bir kişinin yalnızca imzasının kullanılması suretiyle ihalenin mevzuata uygun hale getirilemeyeceği, yeterlilik sahibi kişi veya kuruluşun doğrudan ihale tarafı olması gerektiği değerlendirilmektedir. Bu hususların ayrıntılı şekilde incelenmesi kamu yararı açısından önem arz etmektedir.
3- Plan değişikliklerinin olağan uygulama haline gelmesi
İzmir Büyükşehir Belediyesince yalnızca bu yıl içerisinde yaklaşık 80 plan değişikliğinin onaylandığı, yıllık ortalamanın ise 200’ün üzerinde olduğu bilinmektedir. 3194 sayılı İmar Kanunu ve planlama ilkeleri gereğince plan değişikliklerinin ancak kamu yararı, teknik zorunluluk veya zorunlu planlama ihtiyaçlarının bulunması halinde yapılması gerekirken, plan değişikliklerinin istisnai olmaktan çıkıp rutin uygulama haline gelmesi şehircilik ilkeleri açısından kaygı vericidir.
Bu durum, plan bütünlüğünü zedelediği gibi kamuoyunda plan değişikliklerinin kamu yararından çok belirli kişi veya grupların menfaatine hizmet ettiği yönünde algı oluşmasına neden olmaktadır.
4- Sürekli iptal edilen planların yeniden onaylanması
İzmir genelinde belediyeler tarafından onaylanan çok sayıda imar planı ve plan değişikliği, meslek odaları ile vatandaşlar tarafından açılan davalar sonucunda idare mahkemelerince iptal edilmektedir.
Buna rağmen mahkeme kararlarıyla iptal edilen planların yalnızca sınırlı değişiklikler yapılarak yeniden onaylanması, hukuk devleti ilkesi ve yargı kararlarının bağlayıcılığı açısından kamu vicdanını rahatsız etmektedir. Bu uygulamalar belediyeye duyulan güveni zedelemekte, planlama sürecinin şeffaflığı konusunda ciddi kuşkular doğurmaktadır.
Son dönemde ülke genelinde imar uygulamalarına ilişkin yürütülen çeşitli adli soruşturmalar ve kamuoyuna yansıyan gelişmeler de dikkate alındığında, planlama süreçlerinde azami şeffaflık, hukuka uygunluk ve kamu yararı ilkesinin gözetilmesi büyük önem taşımaktadır.
SONUÇ VE TALEP
Yukarıda açıklanan hukuki ve teknik gerekçeler doğrultusunda, Balçova İlçesine ilişkin askıya çıkarılan 1/25.000 ölçekli plan değişikliği ile 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı değişikliğinin yeniden değerlendirilmesini, hukuka aykırı olduğu değerlendirilen işlemlerin iptal edilmesini ve planlama sürecinin kamu yararı, şehircilik ilkeleri ile planlama esasları çerçevesinde yeniden ele alınmasını saygılarımızla arz ve talep ederiz.
Temiz İzmir Derneği adına
Nivent Kurtuluş Ercüment Şahin Şehir Plancısı
