Basmane Çukuru sorununda arsa karşılığında, inşaat yapılacağına ilişkin otuz yıl önce bir sözleşme imzalanıyor.
Arsayı veren İzmir Büyükşehir Belediyesi.
Verilen arsa üzerine devasa dünya ticaret merkezi yapacağını taahhüt eden yüklenici ise Güçbirliği Holding ile EGS Holding (ya da bağlı şirketleri).
Yüklenicilerin yapmayı taahhüt ettiği yapıların benzerleri.
Basmane Çukuru arsasının otuz yıl sonraki (bugünkü) hali !!!
Fotoğraflardan da görüleceği üzere ortada bir yapı yoktur.
Taraflar arasında KKİY sözleşmesi otuz yıl önce imzalanmış, belediyeye ait bölümlerin ise 360 gün içinde teslim edileceği taahhüt edilmesine rağmen bu taahhüt bugüne kadar yerine getirilmemiştir.
Yüklenici inşaatı yüzde bir seviyesine bile çıkart(a)mamıştır. Böyle bir durumda yüklenici yapmadığı iş için herhangi bir hak iddia edebilir mi?
Bizce, yüklenici herhangi bir hakiddia edemez.
Peki, yükleniciden alacağı olan kişiler, yüklenicinin yüzde bir seviyesine bile çıkart(a)madığı inşaat üzerine haciz koyabilirler mi?
Olmayan bir yapı ve/veya mal üzerine herhangi bir haciz konul(a)maz.
Şu anda ortada bir mal yoktur. Gelecekte de olması mümkün değildir. Çünkü, yüklenici firmalar 2000 – 2001 yıllarında iflas etmişlerdir.
Yüklenicinin, bitirdiği takdirde inşaat üzerinde hak sahibi olacağı hususunu alacaklı ve/veya alıcı bilmiyor olabilir mi?
Yüklenici ile arsa karşılığı inşaat sözleşmesi imzalanmış olsa bile yapımına başlanmamış yapılar üzerinde herhangi hak iddia edebilir mi?
Doğmamış bir alacağa haciz kon(a)maz.
Doğması olanaksız olan (çünkü yüklenicisi batmış) alacak üzerine de haciz kon(a)maz. Haciz konsa bile hiçbir işe yaramaz.
Kaldı ki, yüklenici ile alacaklıları arasındaki borç alacak ilişkisi arsa sahibini ilgilendiren bir konu değildir.
Yüklenici arsa üzerine yapı yapmadığı için arsa sahibinden hiçbir hak ve alacak talep etmez/edemez.
Bağımsız bölümler yapılıp bitmiş, oturma ruhsatları alınmış gibi hareket etmenin, hacizler tesis etmenin hiçbir anlamı yoktur.
Peki bu konuda hukuk ne diyor olabilir?
“Yargıtay istikrarlı bir şekilde geriye etkili fesih durumunda, tapunun hacizlerden arınmış olarak arsa sahibine geri döneceği görüşündedir. Yargıtay’a göre yüklenicinin alacaklısının, yükleniciye kalan bağımsız bölümü haczettirip icrada satın aldıktan sonra sözleşmenin geriye etkili feshinde, tapuyu iade etmesi gerekir. İcrada yapılan satışta, yüklenicinin alacaklısı yanında, üçüncü bir kişinin bile iyi niyetinin korunmayacağı ifade edilmektedir.”
“Yargıtay uygulamasında sözleşmenin geriye etkili feshinde sözleşmenin kurulduğu ana dönüldüğünden, yüklenici yanında ondan pay alan üçüncü kişilerin de iyi niyetli oldukları kabul edilmediğinden, tapunun arsa sahibine tüm takyidatlardan arındırılmış olarak geri dönmesi gerektiği kabul edilmektedir. Bir başka anlatımla, yükleniciye başlangıçta pay devri yapılmış ve bu arada yüklenicinin alacaklıları tarafından devredilen paylar üzerine haciz konmuş olsa bile, sözleşmenin geriye etkili feshi sonucu devredilen payların arsa sahibine geri dönmesi durumunda, alacaklıların arsa sahibinden bir talepte bulunmaları mümkün değildir.”
“Avans ödemesi niteliğinde olduğu ve sözleşmenin feshi sonucu oluşturulan tapu kayıtlarının davacı arsa sahibine iptal edilerek iade edildiği yüklenici adına intikal ettirilen tapu kayıtlarının tescili yüklenici şirket lehine ayni hak sağlamayacağı, haciz yüklenicinin borcu nedeniyle konulmuş olduğu ve yüklenicinin ayni hak kazanmadığı bağımsız bölümler üzerinde davalının cebri icra işlemlerine devam etmesinin hukuki dayanağı kalmadığından davanın…”
“Davalı üçüncü kişiler ile dava dışı yüklenici kooperatif arasındaki hukuki ilişkiden doğan kişisel haklar, davacı arsa sahiplerine karşı ileri sürülemez. “
“Daha işin başında, yapılacak inşaata karşılık ileride devrine hak kazanılacak tapuların eser bedeli peşin olarak yükleniciye geçirilmiş ve ancak sözleşmenin feshi nedeniyle tapu devri sebepsiz kalmışsa arsa sahipleri bir bakıma avans olarak devredilen tapuların iadesini talep edebilir. Yükleniciye peşin devredilen tapular yüklenici tarafından üçüncü kişilere temlik edilmişse, inşaat halindeki yerden tapu devir alan üçüncü kişiler de iyi niyet iddiasında bulunamayacağından onlar üzerinde ki tapuların da iadesi istenebilir.
Basmane çukuru arsası İzmir halkının malıdır.
İbrahim Naki AVŞAR (26.2.2026) Karşıyaka/İZMİR
